Polish

MUSIC

Bente Kahan
żydowska pieśniarka, kompozytorka, aktorka
i dramatopisarka, którą niemiecka prasa nazwała
” Wielką Divą muzyki żydowskiej”
a szwedzcy krytycy uznali,
iż „ Jej muzyka szybuje nad sceną, jak niebieski ptak miłości..”
Jest bez wątpienia wielką i niepowtarzalną artystką, która potrafi przywołać całe piękno kultury żydowskiej
i w sposób pełen miłości, przekazać go współczesnym odbiorcom.

Urodzona w 1958 w Norwegii, absolwentka prestiżowych studiów teatralnych na Uniwersytecie w Tel Awiwie oraz Teatralnej i Musicalowej Akademii (AMDA ) w Nowym Jorku. Od 1981 roku nieprzerwanie występuje na międzynarodowych scenach teatralnych i salach koncertowych.
Na początku swoją karierę związała mocno z teatrem. Występowała w Teatrze Eksperymentalnym w Tel Awiwie, w adaptacji powieści pt:„Ad Mawet” Amosa OZ pt: „Aż do śmierci”, następnie zagrała główną rolę w Izraelskim Narodowym Teatrze Habima w sztuce pt: „ Wczoraj, przedwczoraj” na podstawie książki pt:„Only Yesterday” noblisty-Samuela Agnona.
W 1983 r. powraca do rodzinnego Oslo i występuje między innymi w kabarecie pt; „Above the Town” wykonując po raz pierwszy pieśni w języku jidysz. W tym czasie zagrała w wielu teatrach między innymi w Norweskim Teatrze Narodowym. Występowała: w dramacie pt: „Romo i Julia” -Szekspira,
w sztuce pt: „ Czarownice z Salem”- Arthura Millera w adaptacji powieści „Peter Pan” J.M. Barrie, czy w operetce pt: „My Sister and I” – Ralpha Benatzky.
Fascynacja teatrem skłania ją do pisania własnych scenariuszy. I tak w sztuce pt: „ Pokojówki ” ( Les Bonnes) Jeana Genta, gdzie zagra rolę Madame, poznaje norweską reżyserkę teatralną – Ellen Foyn Bruun, z którą napisze trzy scenariusze do zagranych przez siebie monodramów.
W ten sposób w 1986 r. powstaje znakomity monodram zatytułowany „Bessie – a bluesical”, wystawiony najpierw w kilku teatrach w Norwegii a następnie w wersji dla Telewizji Norweskiej. Bente Kahan gra postać słynnej pieśniarki bluesowej Bessie Smith.
Rok 1988 przynosi kolejny scenariusz do monodramu pt ; „Letter without a Stamp ” gdzie zagra dwie role: norweskiej nauczycielki i irańskiej emigrantki. Spektakl był grany w wielu norweskich miastach dla wielokulturowej publiczności. Do współpracy z Ellen Foyn Bruun powróci jeszcze za kilka lat przy pisaniu sztuki pt: „Voices from Theresienstadt”, gdzie zagra role aż pięciu różnych kobiet; więźniarek z getta Theresienstadt
Tymczasem w latach 1990 i 1991 występuje w spektaklu pt : „Little Eyolf” wystawionym dwukrotnie na Międzynarodowym Festiwalu Teatralnym im H. Ibsena, organizowanym przez Norweski Teatr Narodowy. Gdzie swoją rolę zagrała: pierwszego roku po norwesku a drugiego roku po angielsku.

W 1990 r. po wielu sukcesach artystycznych, Bente Kahan decyduje się na odważny krok w swojej karierze, sięgając do korzeni postanawia, oddać się bez reszty, tematowi historii dziedzictwa Żydów w Europie.
W tym celu zakłada Teater Dybbuk– Oslo, którego głównym celem jest to – aby poprzez muzykę i teatr, prezentować szerokiej publiczności dorobek kultury i historię Żydów w Europie. Od tego momentu jej twórcze poszukiwania będą silnie związane z kulturą i językiem jidysz oraz z historią holocaustu, a śpiewane pieśni będą głosem, tych których już nie ma – głosem, który nie pozwoli nam nigdy o nich zapomnieć – jeśli chcemy aby nasz świat stawał się lepszy.
Powstają spektakle, koncerty, płyty z najbardziej znanych można wymienić:
„Yiddishkayt” (koncert i CD) powstał w 1990 r. a w 1991 r. emitowany również w Telewizji Polskiej na kanale TVP 2, z okazji XII Festiwalu Piosenki Aktorskiej we Wrocławiu.
„Farewell Cracow” w 1992 r. (koncert i CD) pieśni do tekstów żydowskiego poety Mordechaja Gebirtig, wykonywane także w języku jidysz. Polska premiera odbyła się w Teatrze Współczesnym w Warszawie a norweska w Det Norske Teatret w Oslo, następnie grano go ponad 200 razy- od Nowego Jorku poprzez całą Europę aż do Moskwy. Znakomite recenzje i również adaptacja do programu TVP2.
„Voices from Theresienstadt” 1995 r. (sztuka teatralna i CD) zagrana przez Bente Kahan w wersji: norweskiej, niemieckiej i angielskiej. Spektakl pokazano między innymi: w Skandynawii, w Niemczech w Holandii, w Londyńskim New End Theatre był grany aż 5 tygodni, następnie w Izraelu oraz w wielu miastach w USA, w tym również w Waszyngtonie i w Nowym Jorku. Spektakl doczekał się także wersji w języku polskim, wyreżyserowany przez Bente Kahan, zagrany przez polskie aktorki w Synagodze Pod Białym Bocianem we Wrocławiu. W tym spektaklu wykorzystano także wiersze napisane w getcie Terezin przez Ilse Weber. Ta niezwykła poetka stanie się odtąd dla Bente Kahan, wielką inspiracją a jej wiersz „ Letter to my Child” do którego skomponowała muzykę, stanie się po dziś dzień, sztandarowym utworem wykonywanym na większości jej koncertów.

Bente Kahan& Di Gojim 1997-2000r. (koncert i CD) to wesoła muzyka klezmerska, koncerty przed wielotysięczną widownią w Holandii, Belgii i w Niemczech.

HOME 2000 r. (koncert i CD) to osobisty spektakl o rodzinnych korzeniach z wykorzystaniem materiałów archiwalnych, sięga aż do XIII w. Pieśni w jidysz i ladino a także w innych językach europejskich. Zawiera autorskie teksty i kompozycje Bente Kahan. Grany na wielu międzynarodowych scenach a niedawno także w Australii i w Hiszpanii.

Sing with us in Yiddish 2004 r (koncert i CD ) występ z dziećmi śpiewającymi piosenki w języku jidysz, gdzie główną role zagrała jej córka Voja Gleichgewicht, przy akompaniamencie zespołu Chudoba.
Wallstrasse 2007 – autorska sztuka, w której Bente Kahan opisała historię Żydów z Wrocławia, następnie przetłumaczyła i zagrała w niej w wersji norweskiej jak i w wersji w języku niemieckim, zaś polska wersja napisana, została dla dwóch polskich aktorek i czterech muzyków.
Echoes 2008 spektakl taneczny, CDDC Carolyn Dorfman Dance Company- śpiew i kompozycje Bente Kahan. Premiera w Nowym Jorku.
Mendel Rosenbuch 2011 – spektakl dla dzieci w reżyserii Bente Kahan, stworzony na podstawie bajkowych opowieści autorstwa Ilse Weber jak i tradycyjnych melodii Jidysz, do których napisano nowe teksty.
Songs from the ghetto 2013 ( Pieśni z getta) spektakl teatralny, na podstawie koncertu z 2006 r. o tym samym tytule.
Yidishe mame un andere froyen 2014 – (warsztaty śpiewu i płyta CD) – nagranie Bente Kahan z udziałem grupy 23 wokalistek uczestniczących w warsztatach śpiewu Jidysz prowadzonych przez nią we Wrocławiu. Podobne warsztaty Bente prowadziła również w Norwegii, w Holandii, w Niemczech i w Izraelu, w tym dwukrotnie ze znanym klezmerskim klarnecistą Giora Feidmanem.

Only a Human Being 2015 ( koncert i CD ) – Bente Kahan śpiewa własne kompozycje do poezji Tadeusza Różewicza w przekładzie Joanny Trzeciak. Pokazany w Polsce i Norwegii.

Yiddish & Ladino 2016 spektakl z okazji Wrocławskiej Europejskiej Stolicy Kultury. Bente zaprosiła do wspólnego występu muzyków, wokalistów i tancerzy z wielu krajów.
Why is the world so silent 2017- ( koncert) muzyka i śpiew Bente Kahan do wierszy Ilse Weber, wykonane w wersji niemieckiej oraz angielskiej. Premiera w mieście Goerlitz ( Niemcy).
Unfinished Lives 2017 -koncert z muzykiem Ronen Nissan, związany z wystawą o tym samym tytule.
Surviving Words 2018 – ( koncert solo z gitarą) zawiera pieśni jidysz Mordechaja Gebirtig, poezje Ilse Weber po niemiecku a także po angielsku, wiersze Tadeusza Różewicza po angielsku. Koncert zagrany w Niemczech i w Australii.
Bente Kahan & NFM Leopoldinum Orchestra 2019 – Występ solowy z orkiestrą w największej
i najnowocześniejszej sali koncertowej Wrocławia.

MUZYCY
Bente Kahan -zaprasza do współpracy zespoły i muzyków z całego świata, między innymi:
Christian Danowicz (Argentyna/Polska) pierwszy skrzypek Wrocławskiej Orkiestry Leopoldinum,
Ronen Nissan (Izrael/Austria) gitarzysta i aranżer, Marcin Markowicz ( Polska) – koncertmistrz Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia w Warszawie, Marco Valabrega (Włochy) skrzypek i altowiolista, Greg Wall (USA) saksofonista i kompozytor, Adam Skrzypek (Polska), kontrabasista, dyrektor muzyczny Teatru Capitol we Wroclawiu, Mirosław Carlos Kaczmarczyk ( Polska/Norwegia) gitara, Igor Pietraszewski (Polska) saksofonista i klarnecista, Tomasz Kaziukiewicz ( Polska) pianista, Georg M. Reiss (Norwegia) klarnecista, saksofonista i aranger, Morten Gunnar Larsen (Norwegia) pianista.
Bente Kahan od wielu lat współpracuje z dwoma polskimi muzykami: z akordeonistą i pianistą i aranżerem – Dariuszem Świnogą (Polska) oraz skrzypkiem – Mirosławem Kuźniakiem (Polska). Nagrała z nimi większość swoich płyt i odbyła wiele światowych turne.

ZESPOŁY
Stockholm Klezmer Band Sabbath Hele Veckan (Szwecja), Di Gojim (Holandia), Gjertrud’s Gypsy Orchestra (Norwegia), CDDC Carolyn Dorfman Dance Company ( USA), MishMash (Włochy)
Gypsy 4 (Słowacja).

WOKALIŚCI
Rusó Sala (Katalonia), Rosa Zaragosa ( Hiszpania) Gerard Edery (USA/Polska), Karsten Troyke (Niemcy) oraz aktorka Anna Blaut ( Polska)

W 2001 roku postanawia osiąść we Wrocławiu – rodzinnym mieście swojego męża Aleksandra Gleichgewichta, który przełożył na język polski teksty literackie, wykorzystywane przez Bente w swoich artystycznych projektach.
Przyjazd do Polski ugruntował jej misję ambasadorki historii i dziedzictwa Żydów.
Od 2005 roku jest dyrektorem Centrum Kultury i Edukacji Żydowskiej. W2006 roku założyła Fundację Bente Kahan, której celem było odnowienie i renowacja Synagogi pod Białym Bocianem (oficjalne otwarcie budynku w 2010 r.) i stworzenie tam żywotnego ośrodka kultury i edukacji, oraz odrestaurowanie innych zabytkowych pomieszczeń związanych z dziedzictwem żydowskim we Wrocławiu . Działając poprzez fundację FBK, nieprzerwanie organizuje wiele wystaw, wydarzeń kulturalnych i edukacyjnych a także reżyseruje własne spektakle i koncerty, w tym o tematyce holocaustu , które obejrzało wiele tysięcy widzów zarówno z dolnego śląska jak i z innych krajów.

NAGRODY
Bente Kahan otrzymała wiele nagród za swoje dokonania w dziedzinie sztuki jak i za działalność społeczną i kulturalną:
2019 r. The Bridge Prize mosty- Europejskie miasta Goerlitz / Zgorzelec
2017 r. Honorowy Obywatel Wrocławia
2016 r. Krzyż na Wstędze Orderu Zasługi Republiki Federalnej Niemiec
2015 r. Nagroda POLCUL (Australia – Polska)
2013 r. Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski
2010 r. Niemiecko – Polska Nagroda Kulturalna Dolny Śląsk i Nieder Sachsen ( Niemcy)
2010 r. Nagroda za promowanie tolerancji, Fundacja na Rzecz Tolerancji ( Polska)
2006 r. Nagroda Prezydenta Wrocławia ( Polska)
2000 r. Garantiinntekt for kunstnere – dożywotne stypendium dla artystów przyznane
Przez Norweską Radę Sztuki, z którego zrezygnowała od kiedy zamieszkała w Polsce.
1999 r. Josefines Visepris – nagroda za rzucenie nowego światła na europejską tradycję. ballady. ( Norwegia)

RECENZJE PRASOWE
„Nie może być wielu na tej ziemi, którzy mogą stworzyć równie potężne koncerty jak Bente Kahan” Nordlys, Norwegia
„Bente Kahan sprawia, że ​​jej muzyka szybuje nad sceną, jak niebieski ptak miłości”.
Expressen, Szwecja
„Wzruszająca podróż w czasie i przestrzeni i z powrotem w głąb duszy i serca ….. ” Arbejderen, Dania
„… piękny, inteligentny… wspaniały artysta”.
Gazeta Wyborcza, Polska
„Bente Kahan jest divą muzyki żydowskiej”. Mitteldeutsche Zeitung, Niemcy
„Tego się słucha z bijącym sercem”.
DieZeit, Niemcy
„To nie tylko porusza ale i podnosi na duchu”
DieWelt, Niemcy
„Tego wieczoru tyle boskości płynęło od Niej w kierunku publiczności”.
Berliner Zeitung, Niemcy
„…Nieprzerwanie imponujący”
Die Tageszeit, Niemcy
„Przenikające aż do trzewi”
Time Out, Wielka Brytania
„Publiczność oszalała, prawie unosząc dach z teatru”.
De Volkskrant, Holandia
„Wrażliwość Bente Kahan przynosi piękność”
Zwolsche Courant, Holandia
„Z oszałamiającym kunsztem… wspaniały monodram…”
The Jewish Press Magazine, USA

Filmy video
BenteKahan with NFM LeopoldiniumOrchestra – 12.10.2019 Wroclaw
„List do mojego syna” Ilse Weber tekst, BenteKahan muzyka

Share:

More Posts