BENTE KAHAN

Żydowska pieśniarka, kompozytorka, aktorka

i dramatopisarka,  którą niemiecka prasa nazwała

” Wielką Divą muzyki żydowskiej”[1] a szwedzcy krytycy uznali,

iż „ Jej muzyka szybuje nad sceną, jak niebieski ptak miłości..”[2]

Jest bez wątpienia wielką i niepowtarzalną artystką, która potrafi przywołać całe  piękno kultury żydowskiej

i w sposób pełen miłości, przekazać go współczesnym odbiorcom.

Artystka sceniczna, koncertująca od 1981 roku; w swojej pracy skupia się głównie na europejskim dziedzictwie żydowskim. Urodziła się w Oslo w Norwegii w 1958 roku, od 2001 roku mieszka we Wrocławiu w Polsce. Karierę aktorską rozpoczęła występami w teatrach w Tel Awiwie i Oslo, a kontynuowała na międzynarodowych scenach grając w monodramach, które współtworzyła z norweską reżyserką teatralną Ellen Foyn Bruun. Jej współpraca z europejskimi i amerykańskimi muzykami zaowocowała kilkoma albumami z utworami w języku jidysz oraz płytami z poezją śpiewaną do własnej muzyki. Od 15 lat pełni funkcję dyrektora Centrum Kultury i Edukacji Żydowskiej w Synagodze Pod Białym Bocianem we Wrocławiu, gdzie produkuje koncerty i wystawy oraz tworzy i reżyseruje spektakle, angażując do współpracy lokalnych muzyków i aktorów. Zabytkowy kompleks synagogi został zrewitalizowany przez Fundację Bente Kahan i stał się ważnym punktem na mapie miasta. Synagoga służy obecnie za ośrodek edukacyjny i prestiżowe centrum kultury miasta Wrocławia, w którym odbywają się wydarzenia ukierunkowane na tolerancję i
różnorodność. Pomimo dużego zaangażowania w działalność w Polsce, Bente Kahan występuje także na scenach międzynarodowych z szerokim repertuarem muzycznym związanym z europejskimi doświadczeniami żydowskimi.

Nagrody i odznaczenia:
2019 Międzynarodowa Nagroda Mostu
Europa – Miasta Zgorzelec/Görlitz

2017 Honorowy Obywatel Wrocławia

2016 Order Zasługi Republiki Federalnej Niemiec
Przyznawany przez Prezydenta Republiki Federalnej Niemiec

2015 POLCUL
Polsko-australijska nagroda kulturalna

2013 Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski
Przyznawany przez Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej

2010 Ambasador Wrocławia

2010 Nagroda Kulturalna Śląska
Przyznawana przez rząd Dolnej Saksonii (Niemcy) oraz samorząd Dolnego Śląska (Polska)

2010 Fundacja na rzecz Tolerancji, Polska

2006 Nagroda Prezydenta Wrocławia

2000 Garantiinntekt for kunstnere
Dożywotnie stypendium dla artystów Norweskiej Rady Sztuki. Od czasu zamieszkania w Polsce zrezygnowała z tego bardzo prestiżowego wyróżnienia

1999 Josefines Visepris
Nagroda za rzucenie nowego światła na europejską tradycję ballady, Norwegia

Urodzona w 1958  w Norwegii, absolwentka prestiżowych studiów teatralnych na Uniwersytecie w Tel Awiwie oraz Teatralnej i Musicalowej Akademii (AMDA ) w Nowym Jorku.  Od 1981 roku nieprzerwanie występuje na międzynarodowych scenach teatralnych i salach koncertowych.

Na początku swoją karierę związała  mocno z teatrem. Występowała w Teatrze Eksperymentalnym w Tel Awiwie, w adaptacji powieści  pt:„Ad Mawet”  Amosa OZ pt: „Aż do śmierci”, następnie zagrała główną rolę w Izraelskim Narodowym Teatrze Habima w sztuce pt: „ Wczoraj, przedwczoraj” na podstawie  książki pt:„Only Yesterday” noblisty-Samuela Agnona.

W 1983 r. powraca do rodzinnego Oslo i  występuje między innymi w kabarecie pt; „Above the Town” wykonując po raz pierwszy pieśni w języku jidysz. W tym czasie  zagrała w wielu teatrach między innymi w  Norweskim Teatrze Narodowym.  Występowała: w dramacie pt: „Romo i Julia” -Szekspira,

w sztuce pt: „ Czarownice z Salem”- Arthura Millera w adaptacji powieści „Peter Pan” J.M. Barrie, czy w operetce pt: „My Sister and I” – Ralpha Benatzky.

 Fascynacja teatrem skłania ją do pisania własnych scenariuszy.  I tak  w sztuce pt: „ Pokojówki ” ( Les Bonnes) Jeana Genta, gdzie zagra rolę Madame, poznaje norweską reżyserkę teatralną – Ellen Foyn Bruun, z którą  napisze trzy scenariusze  do zagranych przez siebie monodramów.

W ten sposób w 1986 r. powstaje znakomity monodram zatytułowany „Bessie – a bluesical”,  wystawiony najpierw w kilku  teatrach w Norwegii a następnie w wersji  dla Telewizji Norweskiej. Bente Kahan gra  postać słynnej pieśniarki bluesowej Bessie Smith.

Rok 1988 przynosi kolejny scenariusz do monodramu pt ; „Letter without a Stamp ” gdzie zagra dwie role: norweskiej nauczycielki i irańskiej  emigrantki. Spektakl był grany w wielu norweskich miastach dla wielokulturowej publiczności. Do współpracy  z Ellen Foyn Bruun powróci jeszcze  za kilka lat przy pisaniu sztuki pt: „Voices from Theresienstadt”, gdzie zagra role aż pięciu różnych kobiet; więźniarek z getta Theresienstadt

Tymczasem w latach 1990 i 1991 występuje w spektaklu pt : „Little Eyolf” wystawionym dwukrotnie na Międzynarodowym Festiwalu Teatralnym im H. Ibsena, organizowanym przez Norweski Teatr Narodowy. Gdzie swoją rolę zagrała: pierwszego  roku po norwesku a drugiego roku  po angielsku.

W  1990 r. po wielu sukcesach artystycznych, Bente Kahan decyduje się na odważny krok w swojej karierze, sięgając  do  korzeni  postanawia, oddać się bez reszty, tematowi historii dziedzictwa Żydów w Europie.

W tym celu zakłada Teater Dybbuk– Oslo, którego głównym celem jest to – aby poprzez muzykę i teatr, prezentować szerokiej publiczności dorobek kultury i historię Żydów w Europie. Od tego momentu jej twórcze poszukiwania będą silnie związane z kulturą i językiem jidysz oraz z historią holocaustu, a śpiewane pieśni będą  głosem, tych których już nie ma – głosem, który nie pozwoli nam nigdy o nich zapomnieć – jeśli chcemy aby nasz świat stawał się lepszy.

Powstają spektakle, koncerty, płyty z najbardziej znanych można wymienić:

Yiddishkayt” (koncert i CD) powstał w 1990 r. a w 1991 r. emitowany również w Telewizji Polskiej  na kanale TVP 2, z okazji XII Festiwalu Piosenki Aktorskiej we Wrocławiu.

Farewell Cracow” w 1992 r. (koncert i CD) pieśni do tekstów żydowskiego poety Mordechaja Gebirtig, wykonywane także w  języku jidysz. Polska premiera odbyła się w Teatrze Współczesnym w Warszawie a norweska w Det Norske Teatret w Oslo, następnie grano go ponad 200 razy- od Nowego Jorku poprzez całą Europę aż do Moskwy. Znakomite recenzje i również adaptacja do programu TVP2.

Voices from Theresienstadt” 1995 r. (sztuka teatralna i CD) zagrana przez Bente Kahan w wersji: norweskiej, niemieckiej i angielskiej. Spektakl pokazano między innymi: w Skandynawii, w Niemczech  w Holandii, w Londyńskim New End Theatre był  grany aż 5 tygodni, następnie w Izraelu oraz w wielu  miastach w USA, w tym również w Waszyngtonie i w  Nowym Jorku. Spektakl doczekał się także wersji w języku polskim, wyreżyserowany przez Bente Kahan, zagrany przez  polskie aktorki w Synagodze Pod Białym Bocianem we Wrocławiu.  W tym  spektaklu wykorzystano także wiersze napisane w getcie Terezin przez Ilse Weber. Ta niezwykła poetka  stanie się odtąd dla Bente Kahan,  wielką inspiracją a jej wiersz „ Letter to my Child” do którego skomponowała muzykę, stanie się po dziś dzień, sztandarowym utworem wykonywanym na większości jej koncertów.

Bente Kahan& Di Gojim 1997-2000r. (koncert i CD) to wesoła muzyka klezmerska, koncerty przed wielotysięczną widownią w Holandii, Belgii i w Niemczech.

HOME 2000 r. (koncert i CD) to osobisty spektakl o rodzinnych korzeniach z wykorzystaniem materiałów archiwalnych, sięga aż do XIII w. Pieśni w jidysz i ladino a także  w innych językach europejskich. Zawiera autorskie teksty i kompozycje Bente Kahan. Grany na wielu międzynarodowych scenach a niedawno także w Australii i w Hiszpanii.

Sing with us in Yiddish 2004 r (koncert i CD ) występ z dziećmi śpiewającymi piosenki w języku jidysz, gdzie główną role zagrała jej córka  Voja Gleichgewicht, przy akompaniamencie zespołu Chudoba.

Wallstrasse 2007  – autorska sztuka, w której Bente Kahan opisała historię Żydów z Wrocławia, następnie przetłumaczyła i  zagrała w niej w wersji norweskiej jak i w wersji w języku  niemieckim, zaś polska wersja napisana, została dla  dwóch polskich aktorek i czterech muzyków.

Echoes 2008 spektakl taneczny, CDDC Carolyn Dorfman Dance Company- śpiew i kompozycje Bente Kahan. Premiera w Nowym Jorku.

Mendel Rosenbuch 2011  – spektakl dla dzieci w reżyserii Bente Kahan, stworzony na podstawie bajkowych opowieści autorstwa Ilse Weber jak  i tradycyjnych melodii Jidysz, do których napisano nowe teksty.

Songs from the ghetto 2013  ( Pieśni z getta) spektakl teatralny, na podstawie koncertu z 2006 r. o tym samym tytule.

Yidishe mame un andere froyen 2014 – (warsztaty śpiewu i płyta CD) – nagranie Bente Kahan z udziałem grupy 23 wokalistek uczestniczących w  warsztatach śpiewu Jidysz prowadzonych przez nią we Wrocławiu.  Podobne warsztaty Bente prowadziła również w Norwegii, w Holandii, w Niemczech i w Izraelu, w tym dwukrotnie  ze znanym klezmerskim  klarnecistą Giora Feidmanem.

Only a Human Being 2015  ( koncert i CD ) – Bente Kahan śpiewa własne kompozycje  do poezji Tadeusza Różewicza w  przekładzie Joanny Trzeciak. Pokazany w Polsce i  Norwegii.

Yiddish & Ladino 2016  spektakl  z okazji Wrocławskiej  Europejskiej Stolicy Kultury. Bente zaprosiła do wspólnego występu muzyków, wokalistów i tancerzy z wielu krajów.

Why is the world so silent 2017- ( koncert) muzyka i śpiew Bente Kahan do wierszy Ilse Weber, wykonane w wersji niemieckiej oraz angielskiej. Premiera w mieście Goerlitz ( Niemcy).

Unfinished Lives 2017 -koncert z muzykiem Ronen Nissan, związany z wystawą o tym samym tytule.

Surviving Words 2018 – ( koncert solo z gitarą)  zawiera pieśni jidysz  Mordechaja Gebirtig, poezje Ilse Weber po niemiecku a także po angielsku, wiersze Tadeusza Różewicza po angielsku. Koncert zagrany w Niemczech i w Australii.

Bente Kahan & NFM Leopoldinum Orchestra 2019 – Występ solowy z orkiestrą w największej

i najnowocześniejszej sali koncertowej Wrocławia.

MUZYCY

Bente Kahan -zaprasza do współpracy zespoły i muzyków z całego świata, między innymi:

Christian Danowicz (Argentyna/Polska) pierwszy skrzypek Wrocławskiej Orkiestry Leopoldinum,

Ronen Nissan (Izrael/Austria) gitarzysta i aranżer, Marcin Markowicz ( Polska) – koncertmistrz Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia w Warszawie, Marco Valabrega (Włochy) skrzypek i altowiolista, Greg Wall (USA)  saksofonista i kompozytor, Adam Skrzypek (Polska), kontrabasista, dyrektor muzyczny Teatru Capitol we Wroclawiu, Mirosław Carlos Kaczmarczyk ( Polska/Norwegia) gitara, Igor Pietraszewski (Polska) saksofonista i klarnecista, Tomasz Kaziukiewicz ( Polska) pianista, Georg M. Reiss (Norwegia) klarnecista, saksofonista i aranger, Morten Gunnar Larsen (Norwegia) pianista.

Bente Kahan od wielu lat współpracuje z  dwoma polskimi muzykami: z akordeonistą i pianistą i aranżerem – Dariuszem Świnogą (Polska) oraz  skrzypkiem – Mirosławem Kuźniakiem (Polska). Nagrała z nimi większość swoich płyt i odbyła wiele światowych turne.

ZESPOŁY

Stockholm Klezmer Band Sabbath Hele Veckan (Szwecja), Di Gojim (Holandia), Gjertrud’s Gypsy Orchestra (Norwegia), CDDC Carolyn Dorfman Dance Company ( USA), MishMash (Włochy)

Gypsy 4 (Słowacja).

WOKALIŚCI

Rusó Sala (Katalonia), Rosa Zaragosa ( Hiszpania) Gerard Edery (USA/Polska), Karsten Troyke (Niemcy) oraz aktorka  Anna Blaut ( Polska)

W 2001 roku postanawia  osiąść  we Wrocławiu – rodzinnym mieście swojego męża  Aleksandra Gleichgewichta, który przełożył na język polski teksty literackie, wykorzystywane przez Bente w swoich artystycznych projektach.

Przyjazd do Polski  ugruntował jej misję ambasadorki  historii i dziedzictwa Żydów.

Od 2005 roku jest dyrektorem Centrum Kultury i Edukacji Żydowskiej. W2006 roku założyła Fundację Bente Kahan, której  celem było odnowienie i renowacja Synagogi pod Białym Bocianem (oficjalne otwarcie budynku w 2010 r.) i  stworzenie tam żywotnego ośrodka kultury i edukacji, oraz  odrestaurowanie innych zabytkowych pomieszczeń związanych z dziedzictwem żydowskim we Wrocławiu . Działając poprzez fundację FBK, nieprzerwanie organizuje wiele wystaw, wydarzeń kulturalnych i edukacyjnych a także  reżyseruje własne spektakle i koncerty, w tym o tematyce holocaustu , które obejrzało wiele tysięcy widzów zarówno z dolnego śląska jak i z innych krajów.

 

NAGRODY

Bente Kahan otrzymała wiele nagród za swoje dokonania w dziedzinie sztuki jak i  za działalność społeczną i kulturalną:

2019 r. The Bridge Prize mosty- Europejskie miasta Goerlitz / Zgorzelec

2017 r. Honorowy Obywatel Wrocławia

2016 r. Krzyż  na Wstędze Orderu Zasługi Republiki Federalnej Niemiec

2015 r. Nagroda POLCUL (Australia – Polska)

2013 r. Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski

2010 r. Niemiecko – Polska Nagroda Kulturalna Dolny Śląsk i Nieder Sachsen  ( Niemcy)

2010 r. Nagroda za promowanie tolerancji, Fundacja na Rzecz Tolerancji ( Polska)

2006 r. Nagroda Prezydenta Wrocławia ( Polska)

2000 r. Garantiinntekt for kunstnere – dożywotne stypendium dla artystów przyznane

Przez Norweską Radę Sztuki, z którego zrezygnowała od kiedy zamieszkała  w Polsce.

1999 r. Josefines Visepris – nagroda za rzucenie nowego światła na europejską tradycję.      ballady. ( Norwegia)

RECENZJE PRASOWE

Nie może być wielu na tej ziemi, którzy mogą stworzyć równie potężne koncerty jak Bente Kahan” Nordlys, Norwegia

Bente Kahan sprawia, że ​​jej muzyka szybuje nad sceną, jak niebieski ptak miłości”.

Expressen, Szwecja

Wzruszająca podróż w czasie i przestrzeni i z powrotem w głąb duszy i serca ….. ” Arbejderen, Dania

„… piękny, inteligentny… wspaniały artysta”.

Gazeta Wyborcza, Polska

Bente Kahan jest divą muzyki żydowskiej”. Mitteldeutsche Zeitung, Niemcy

Tego się  słucha z bijącym sercem”.

 DieZeit, Niemcy

To nie tylko porusza ale i podnosi na duchu”

DieWelt, Niemcy

Tego wieczoru tyle boskości płynęło od Niej w kierunku publiczności”.

Berliner Zeitung, Niemcy

„…Nieprzerwanie  imponujący

Die Tageszeit, Niemcy

Przenikające aż do trzewi

Time Out, Wielka Brytania

Publiczność oszalała, prawie unosząc dach z teatru”.

De Volkskrant, Holandia

Wrażliwość  Bente Kahan przynosi piękność

Zwolsche Courant, Holandia

Z oszałamiającym kunsztem… wspaniały monodram…”

The Jewish Press Magazine, USA

Filmy video

BenteKahan with NFM LeopoldiniumOrchestra – 12.10.2019 Wroclaw

List do mojego syna” Ilse Weber tekst, BenteKahan muzyka

[1] Gazeta Mitteldeutsche Zeitung

[2]GazetaExpressen